historia

15 lutego 1951 r. Polska i ZSRR podpisały umowę o „wymianie obszarów przygranicznych”. Polska oddała Sowietom południowo-wschodnią część powiatów Hrubieszów i Tomaszów Lubelski (stąd Akcja H-T), leżących w tak zwanym „kolanie Bugu” z Uhnowem, Bełzem, Warężem i Krystynopolem, w zamian otrzymując tereny w Bieszczadach, z Ustrzykami Dolnymi i Lutowiskami. Co ciekawe, Stalin nie chciał poprzestać na tej jednej „korekcie granic”.

13 lutego Szkoła Podstawowa w Fajsławicach uroczyście obchodziła Dzień Patrona. Centralnym punktem święta był finał XI Wojewódzkiego Konkursu Wiedzy o Powstaniu Styczniowym, który zgromadził 36 uczniów z całego regionu oraz licznych przedstawicieli władz i oświaty.

Do rąk czytelników trafił najnowszy, 29. tom „Rocznika Chełmskiego”. Publikacja wydana w 2025 roku jest efektem współpracy kluczowych instytucji kultury i nauki w regionie. Wydawnictwo, liczące ponad 500 stron, stanowi obszerne kompendium wiedzy z zakresu historii, archeologii oraz nauk przyrodniczych dotyczących ziemi chełmskiej i obszarów sąsiednich.

Mam krzesło, na którym podczas wizyty w naszym mieście w 1922 r. siedział marszałek Józef Piłsudski – pochwalił się właściciel Muzeum Fotografii w Zamościu, Adam Gąsianowski. Mebel przekazał w depozyt Mieczysław Wańczyk, który kilka dekad temu ocalił drewniany fotel od spalenia. Prawdopodobieństwo, że marszałek Piłsudski na nim siedział, wynosi około 50 proc., bo identyczny przedmiot posiada w swoich zbiorach Muzeum Zamojskie.

Koszty przygotowania świąt Bożego Narodzenia zmieniały się wraz z systemami gospodarczymi i walutą, ale zawsze stanowiły istotne obciążenie dla domowych budżetów. Współczesne dane, realia PRL oraz archiwalne teksty „Podlasiaka” z początku lat 20. XX w. pokazują, jak różne były mechanizmy drożyzny na południowym Podlasiu.

W Rudniku odbył się wykład poświęcony Polskiego Państwu Podziemnemu i Cichociemnym – elitarnym żołnierzom podejmującym niebezpieczne misje w czasie II wojny światowej. Spotkanie poprowadził dr hab. Tomasz Panfil z KUL i Biura Edukacji Narodowej IPN, a zorganizowały je lokalne instytucje we współpracy ze Światowym Związkiem Żołnierzy Armii Krajowej.

Ekspozycja skupi się na symbolicznym i historycznym znaczeniu tego wydarzenia, a także przybliży temat dziedzictwa Grodów Czerwieńskich. Otwarcie zaplanowano na 29 października w Galerii Nova Chełmskiej Biblioteki Publicznej przy ul. Partyzantów 40.

Włodawska policja, na zlecenie Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Lublinie, prowadzi czynności w związku ze śledztwem dotyczącym zbrodni wojennych popełnionych w okolicach Włodawy w październiku 1939 roku.

Uczniowski Klub Sportowy „Victoria” w Małochwieju Dużym, we współpracy z gminą Krasnystaw i Zespołem nr 3 Przedszkola i Szkoły Podstawowej w Krasnymstawie, organizuje patriotyczne wydarzenie edukacyjne: „Rajd pieszy śladami mjr Stanisława Sokołowskiego”, które odbędzie się 10 października.

W Fajsławicach odbyła się konferencja „W imię honoru – Antoni Kopaczewski „Lew” i jego żołnierze”, upamiętniająca bohaterów Polskiego Państwa Podziemnego i tragiczne wydarzenia z 1946 r. w Ignasinie. W spotkaniu wzięli udział samorządowcy, przedstawiciele IPN, młodzież szkolna oraz rodziny poległych, oddając hołd żołnierzom i mieszkańcom, którzy ich wspierali.

Na pierwszy rzut oka Izbica to jedno z wielu miasteczek, na trasie z Lublina do Zamościa. Tymczasem wystarczy się zatrzymać – dosłownie i w sensie historycznym – żeby odkryć bogactwo tej przestrzeni. O nieoczywistych śladach przeszłości, zapomnianych technologiach i żydowskim dziedzictwie Izbicy opowiedział Wojciech Werus ze Stowarzyszenia Historyczno-Poszukiwawczego "Wolica" w radiu Bon Ton w rozmowie z redaktorem Janem Zielińskim.

Chociaż na półkach jego domowej biblioteki (bo trudno tu już mówić o skromnej biblioteczce) piętrzą się nadgryzione zębem czasu opasłe tomy, to najciekawsze historie emerytowany nauczyciel odtwarza ze skrawków papieru, przypadkowych rozmów, ulotnych słów i spotkań, z których wiele nosiło znamiona tych ostatnich. I jeśli zapytać go, na czym polega misja regionalisty, odpowie w charakterystyczny dla siebie sposób – opisując jakąś kolejną, pasjonującą przygodę. A może nasza historia – ta „wielka” i ta całkiem lokalna zarazem - nie jest niczym innym jak splotem przypadkowych i nieprzypadkowych sytuacji?

Zdecydowanie nie takie przedmioty spodziewali się odnaleźć w lesie na terenie gminy Rejowiec poszukiwacze zrzeszeni w grupie pod przewodnictwem Krzysztofa Fidlera. Pod ich łopatkami miały zazgrzytać artefakty po I Drezdeńskim Korpusie Pancernym, a ostatecznie zabrzęczał… Kościuszko. Historyk-amator i twórca historycznego kanału „Krzysztof Fidler – podróże dla pasji” przyznaje, że kolejne „spotkania z terenem” przynoszą coraz bardziej zaskakujące efekty – Rejony, które miały być, jak nas wielokrotnie zapewniano, już dawno „przekopane”, odsłaniają przed nami kolejne tajemnice – mówi z dumą. Co tym razem udało się wydobyć spod warstw ziemi i z otchłani zapomnianej przeszłości?

Weronika Wójcik i jej rodzina stanowią najlepszy dowód na to, że warto budować na pozostawionym nam przez przodków fundamencie historii. Jej dom i magiczny ogród to miejsca pełne tajemnic i śladów przeszłości, które z troską pielęgnuje. - Jestem tradycjonalistką i nie wstydzę się tego. Wręcz przeciwnie. Uważam, że moja, nasza historia, jest niezwykła. Uwielbiam ją zgłębiać – mówi niedziałowiczanka. Istotnie – o życiu pradziadka pani Weroniki, Franciszku Czubie, można opowiadać godzinami.

12 czerwca miało miejsce uroczyste spotkanie związane z promocją książki zatytułowanej „Zapomniani bohaterowie – reaktywacja pamięci”. Tego samego dnia odbył się również coroczny, w tym roku XII już, Wojewódzki Konkurs Wiedzy „Życie, działalność i twórczość Henryka Michała Kamieńskiego”.