16 listopada przypomina o końcu insurekcji
Ponad 230 lat temu zakończył się jeden z najważniejszych zrywów niepodległościowych w historii Polski. 16 listopada 1794 roku pod Radoszycami skapitulowały ostatnie oddziały powstańcze, co przypieczętowało upadek insurekcji kościuszkowskiej. Wcześniej wojska powstańcze poniosły dotkliwe klęski pod Terespolem i Maciejowicami. Tragiczne wydarzenia rozegrały się również w Warszawie, gdzie doszło do upadku miasta i rzezi Pragi. Klęska powstania oznaczała kres ostatniej dużej próby uratowania niepodległości Rzeczypospolitej przed trzecim rozbiorem.
Pamięć o Tadeuszu Kościuszce i wydarzeniach z 1794 roku przetrwała jednak w wielu miejscach kraju. Także na Lubelszczyźnie zachowały się liczne upamiętnienia słynnego naczelnika - pomniki, tablice, kamienie pamiątkowe, murale i kopce ziemne. Te ostatnie są szczególnie interesujące, ponieważ wiele z nich powstało z inicjatywy lokalnych społeczności jeszcze na początku XX wieku. Według dostępnych danych w całej Polsce zachowało się około 50 kopców upamiętniających Tadeusza Kościuszkę. Aż 11 znajduje się na terenie województwa lubelskiego. Oznacza to, że nasz region skupia ponad 20 proc. wszystkich tego typu obiektów w kraju.
Ich historia jest bardzo zróżnicowana. Wiele usypano w 1917 roku, w setną rocznicę śmierci Kościuszki. Były to najczęściej inicjatywy społeczne, w które angażowali się mieszkańcy poszczególnych miejscowości. Nie wszystkie nasypy powstały jednak od podstaw. W niektórych przypadkach wykorzystano znacznie starsze obiekty ziemne, którym nadano nową symbolikę i funkcję upamiętniającą. Różny jest również ich obecny stan. Część objęto ochroną konserwatorską, inne uległy przekształceniom, a niektóre zostały całkowicie zniszczone.
Od Bełżyc po Tarnogród. Historia kopców w regionie
Jednym z najstarszych obiektów jest kopiec w Bełżycach w powiecie lubelskim. Usypali go mieszkańcy w 1905 roku, w sąsiedztwie cmentarza parafialnego. Jego powstanie mogło nawiązywać do ówczesnych nastrojów rewolucyjnych. W 2000 roku obok nasypu ustawiono granitowy postument z popiersiem Kościuszki, a sam kopiec przeszedł rewitalizację w 2014 roku.
W Chełmie pierwszy kopiec powstał w 1917 roku, w setną rocznicę śmierci naczelnika. Został jednak zniszczony przez niemieckiego okupanta. Pamięć o obiekcie przywrócono w 1982 roku, kiedy odbudowano go przy ulicy 1. Pułku Szwoleżerów i zwieńczono kamiennym pomnikiem Kościuszki.
Podobną metrykę ma kopiec w Krasnymstawie. Usypano go w 1917 roku na przedmieściu, u zbiegu dróg prowadzących w kierunku Chełma i Siennicy Różanej. Na jego szczycie umieszczono krzyż. Nieco później, bo w 1935 roku, powstał kopiec w Luchowie Górnym w gminie Tarnogród, w powiecie biłgorajskim. Wzniesiono go z inicjatywy lokalnej społeczności. Uroczyste odsłonięcie odbyło się 3 maja, w 144. rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 Maja. Szczyt nasypu ozdobiono pamiątkową tablicą.
W Milejowie, w powiecie łęczyńskim, kopiec usypano w 1917 roku, w setną rocznicę śmierci bohatera narodowego. Pierwotnie miał znacznie większe rozmiary, jednak z biegiem lat uległ wyraźnemu zmniejszeniu. Również w 1917 roku mieszkańcy Pawłowa w gminie Rejowiec Fabryczny wznieśli kopiec na miejscowym rynku. Pierwotnie dwumetrowy nasyp zdobiły drewniany krzyż oraz kamienna płyta z popiersiem Kościuszki, umieszczona u podstawy. Z czasem obiekt uległ obniżeniu.
Burzliwe losy miał także kopiec w Rejowcu. Monumentalny nasyp powstał w październiku 1917 roku przed kościołem św. Michała Archanioła. W jego wnętrzu umieszczono akt erekcyjny, a na szczycie ustawiono krzyż. Obiekt został jednak całkowicie rozebrany przez niemieckich okupantów w 1941 roku. Z lokalną tradycją wiąże się natomiast kopiec w Surhowie, w gminie Kraśniczyn. Według przekazów znajduje się on w miejscu, w którym gen. Kościuszko miał odpoczywać wraz z żołnierzami po walkach z Rosjanami. W 1917 roku ustawiono tam dębowy krzyż i kamienne płyty pamiątkowe.
W Tarnogrodzie niewielki kopiec powstał w 1917 roku na osiedlu Błonie. Do dziś jego otoczenie tworzą głaz pamiątkowy, tablica inskrypcyjna i metalowe ogrodzenie. Szczególne miejsce na regionalnej mapie pamięci zajmuje Uchańka w gminie Dubienka. Znajduje się tam jeden z najbardziej znanych kopców Kościuszki na Lubelszczyźnie. Usypano go w 1861 roku w miejscu uznawanym za punkt dowodzenia naczelnika podczas bitwy pod Dubienką, stoczonej 18 lipca 1792 roku. Po zniszczeniach z początku XX wieku obiekt odnowiono i podwyższono w 1964 roku. Do dziś stanowi główne miejsce upamiętnienia bitwy.
Mełgiew i archeologiczna zagadka. Pod kopcem znaleziono ludzkie pochówki
Szczególnie interesująca historia wiąże się z kopcem w Mełgwi w powiecie świdnickim. Według przekazów ustnych obiekt usypano w 1863 roku, aby upamiętnić przejazd Tadeusza Kościuszki przez miejscowość podczas insurekcji. Tegoroczne prace archeologiczne przyniosły jednak nowe ustalenia, które mogą zmienić dotychczasową wiedzę o historii tego miejsca.
Podczas prac drogowych teren przebadali archeolodzy pod kierunkiem mgr. M. Kubery. Pod nasypem oraz u podnóża kopca natrafiono na ludzkie pochówki. Nie znaleziono jednak przedmiotów, które pozwoliłyby na ich precyzyjne datowanie. Odkrycie rodzi pytania o rzeczywisty wiek obiektu. Niewykluczone, że kopiec jest znacznie starszy, niż wynikałoby z lokalnych przekazów i dostępnych źródeł pisanych. Jedna z hipotez zakłada, że nasyp może być pozostałością po dawnym, zapomnianym cmentarzu miejscowej ludności. Na ostateczne wnioski trzeba jeszcze poczekać. Pełne wyniki badań mają zostać przekazane służbom konserwatorskim, które będą mogły ocenić znaczenie odkrycia.
Czytaj także:
- W Chełmie za dużo pracowników biurowych, a gdzie indziej ich brakuje. Porównaliśmy cztery lokalne rynki pracy
- Odznaczenia za codzienną służbę. Strażacy z Chełma wyróżnieni w Lublinie
- Lista pracowników, których zabraknie w 2027 roku
- Gawędy i pieśni dziadowskie w Cafe Senior. Chełmscy emeryci spotkali się z kulturą ludową [ZDJĘCIA]



Napisz komentarz
Komentarze