Zmarli podczas epidemii cholery. Ich brat został słynnym polskim generałem. Niezwykła historia z Chełma

Nagrobek z XIX wieku odzyskał dawny wygląd

Jeszcze do niedawna nagrobek Jadwigi i Ziemowita Szyszków na chełmskim cmentarzu przy ul. Lwowskiej nosił wyraźne ślady upływu czasu. Kamienny obelisk pokrywały mchy, glony i porosty, na jego powierzchni widoczne były przebarwienia oraz uszkodzenia, a żeliwna balustrada i wieńczący pomnik krzyż wymagały pilnej konserwacji. Przeprowadzone prace objęły zarówno kamienną część nagrobka, jak i jego żeliwne elementy. Zastosowano nowoczesne metody czyszczenia, w tym technologię laserową, która pozwoliła usunąć biologiczne nawarstwienia bez naruszania oryginalnej struktury kamienia.

- Przed rozpoczęciem prac konserwatorskich stan zabytkowego nagrobka był dostateczny, jednak upływ czasu odciskał na nim swoje piętno. Miejscowo widoczne były głębokie wżery oraz przebarwienia kamienia. Cała powierzchnia obelisku pokryta była glonami, porostami i mchem. Ponadto mocno skorodowana była żeliwna balustrada oraz krzyż wieńczący nagrobek, a słupki i przęsła ogrodzenia uległy głębokiemu zagłębieniu w gruncie - wyjaśnia Paweł Wira, kierownik delegatury WUOZ w Chełmie.

Zakres konserwacji był szeroki. Obejmował między innymi demontaż ogrodzenia i krzyża, uporządkowanie otoczenia obelisku oraz przywrócenie jego prawidłowego ustawienia. Szczególną uwagę poświęcono oczyszczeniu kamienia i zabezpieczeniu metalowych elementów przed dalszą korozją.

- Zakres zrealizowanych prac obejmował m.in. demontaż żeliwnego ogrodzenia oraz krzyża wieńczącego, usunięcie nadmiaru humusu z otoczenia obelisku i precyzyjne spionizowanie obiektu. Kluczowym etapem była dezynfekcja oraz czyszczenie powierzchni kamienia przy użyciu laserowej technologii, co pozwoliło na dokładne usunięcie nawarstwień biogennych. Z elementów żeliwnych usunęliśmy korozję, uzupełniliśmy brakujące fragmenty, a całość została ocynkowana i pomalowana. Na koniec kompleksowo uporządkowaliśmy całe pole grobowe - dodaje specjalista. 

Dzieci zmarły tego samego dnia. Ich młodszy brat został generałem

Rodzeństwo zmarło 13 lipca 1892 roku. Oboje byli jeszcze dziećmi. Według historycznych ustaleń przyczyną ich śmierci mogła być epidemia cholery, która w tamtym okresie dotykała mieszkańców regionu. Rodzeństwo pochodziło z rodziny Jakuba Krzysztofa Bohusza-Szyszki, herbu Odyniec, kapitana rosyjskiego 66. Butyrskiego Pułku Piechoty, oraz Heleny Zofii z Witowskich. Jakub Bohusz-Szyszko po odzyskaniu przez Polskę niepodległości został generałem brygady Wojska Polskiego. Kilka miesięcy po śmierci Jadwigi i Ziemowita, 18 stycznia 1893 roku w Chełmie, urodził się ich młodszy brat - Zygmunt Bohusz-Szyszko. Został ochrzczony w miejscowej parafii pw. Rozesłania Apostołów.

To właśnie on zapisał się później w historii polskiej wojskowości. W 1940 roku dowodził Samodzielną Brygadą Strzelców Podhalańskich podczas kampanii norweskiej, w której polscy żołnierze walczyli między innymi o Narwik. Następnie uczestniczył w organizowaniu polskich sił zbrojnych w Związku Radzieckim i pełnił funkcję zastępcy dowódcy 2. Korpusu Polskiego gen. Władysława Andersa. W końcowym okresie kampanii włoskiej, angażował się w walki 2. Korpusu Polskiego podczas zwycięskiej bitwy o Bolonię. Jego nazwisko na trwałe zapisało się w historii polskich sił zbrojnych walczących na frontach II wojny światowej.

Przywrócenie nagrobka do dobrego stanu było możliwe dzięki współpracy lokalnych społeczników i instytucji publicznych. Inicjatorem przeprowadzenia konserwacji było Chełmskie Stowarzyszenie Werwa, które angażuje się w działania na rzecz ochrony lokalnego dziedzictwa historycznego, w tym zabytkowych cmentarzy. Finansowanie prac pochodziło z dwóch źródeł: środków zebranych podczas społecznej kwesty, organizowanej na cmentarzu oraz dotacji wojewody lubelskiego, pozostającej w dyspozycji Lubelskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.

Czytaj także:

• Dwa medale MKS-u Olimp Chełm w światowej stawce
• Maja Pietruszka z brązowym medalem!
• Nowy dworzec, zardzewiała kładka. Chełm nie ma pieniędzy ani planu remontu
• Region. Ponad 28 mln zł na ochronę przyrody na Lubelszczyźnie. Wsparcie także dla rezerwatu pod Chełmem