Rafał Czyżyk
Świątynia z niezwykłą historią
Kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Klesztowie, w gminie Żmudź, należy do najcenniejszych zabytków sakralnych wschodniej Lubelszczyzny. Jego historia odzwierciedla skomplikowane dzieje pogranicza kulturowego i religijnego tego regionu.
Świątynię wzniesiono przed 1772 rokiem jako cerkiew unicką z fundacji Łukasza Węgleńskiego - dziedzica Klesztowa i podkomorzego chełmskiego - oraz jego małżonki, najprawdopodobniej Teresy lub Józefy z Rulikowskich.
Na przestrzeni kolejnych dziesięcioleci budowla kilkakrotnie zmieniała swoje przeznaczenie. W 1865 roku, po likwidacji Kościoła unickiego przez władze carskie, została przekształcona w cerkiew prawosławną. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, w 1920 roku, świątynia została przekazana Kościołowi rzymskokatolickiemu i od tego czasu pełni funkcję kościoła parafialnego.
Największym skarbem świątyni są późnobarokowe polichromie wykonane przez Gabriela Sławińskiego - artystę uznawanego za jednego z najwybitniejszych malarzy działających na ziemi chełmskiej w drugiej połowie XVIII wieku.
Prace nad dekoracją malarską zakończyły się w październiku 1772 roku. Zaledwie rok później, 13 listopada 1773 roku, świątynię konsekrował unicki biskup chełmski Maksymilian Ryłło.
Bogaty program ikonograficzny oraz wysoki poziom wykonania sprawiają, że polichromie w Klesztowie należą do najcenniejszych przykładów późnobarokowego malarstwa ściennego, zachowanych na Lubelszczyźnie.
Żmudna praca konserwatorów
Renowację zabytkowego wystroju rozpoczęła się w 2024 roku z inicjatywy proboszcza parafii, ks. Tomasza Fideckiego. Prace prowadzi specjalistyczna firma Kompleksowa Konserwacja Zabytków M. Filip, A. Filip z Rzeszowa. Ze względu na ogromny zakres robót oraz ograniczone możliwości finansowe niewielkiej parafii cały proces został podzielony na kilka etapów.
O przebiegu tegorocznych prac mówi Paweł Wira, kierownik Delegatury w Chełmie Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Lublinie.
- Zakończyliśmy kolejny, niezwykle ważny etap konserwacji jednego z najcenniejszych zespołów malarstwa ściennego w naszym regionie. To kontynuacja prac rozpoczętych w ubiegłym roku, kiedy udało się przeprowadzić pełną konserwację polichromii znajdujących się w nawie dawnej cerkwi oraz odnowić sklepienie prezbiterium. Dzięki temu zabezpieczyliśmy znaczną część wystroju przed dalszą degradacją i przywróciliśmy mu czytelność - wyjaśnia kierownik Wira.
Jak dodaje, tegoroczny etap koncentrował się przede wszystkim na ścianach prezbiterium.
- Była to przede wszystkim konserwacja techniczna, czyli prace, których często nie widać na pierwszy rzut oka, ale to właśnie one decydują o przyszłości zabytku. Konserwatorzy usunęli liczne wtórne przemalowania i dawne retusze wykonane podczas wcześniejszych napraw. Choć miały one poprawiać wygląd malowideł, w rzeczywistości zniekształcały pierwotną kompozycję stworzoną przez Gabriela Sławińskiego. Dzięki ich usunięciu coraz wyraźniej odsłania się oryginalna kolorystyka i detale warsztatu artysty - dodaje.
Zakres wykonanych robót był bardzo szeroki.
- Prace obejmowały także dezynfekcję powierzchni malowideł, dokładne oczyszczenie ich lica z wieloletnich zabrudzeń oraz uzupełnienie ubytków zaprawy i warstw malarskich. Każda z tych czynności wymaga ogromnej precyzji, ponieważ konserwatorzy pracują dosłownie centymetr po centymetrze, wykorzystując specjalistyczne materiały i technologie pozwalające zachować autentyczną substancję zabytku - zaznacza specjalista.
Zwraca również uwagę na fakt, że tak rozległa konserwacja nie byłaby możliwa bez zewnętrznego wsparcia finansowego.
- Tegoroczny etap został sfinansowany dzięki środkom przekazanym przez Wojewodę Lubelskiego, pozostającym w dyspozycji Lubelskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Natomiast pierwszy etap prac udało się przeprowadzić dzięki dofinansowaniu z Rządowego Programu Odbudowy Zabytków. Dla niewielkich parafii takie programy są często jedyną szansą na ratowanie najcenniejszych obiektów dziedzictwa kulturowego - podsumowuje ekspert.
To jeszcze nie koniec prac
Choć wykonane roboty znacząco poprawiły stan zachowania polichromii, konserwacja całego zespołu malarskiego wciąż trwa.
W kolejnych etapach planowane jest dokończenie prac przy ścianach prezbiterium. Będzie to już konserwacja estetyczna, obejmująca między innymi scalanie kolorystyczne, retusze oraz przywracanie spójności kompozycji malarskich.
Specjalistycznej opieki wymagają również dekoracje zachowane w lewej zakrystii oraz w kruchcie świątyni.
Czytaj także:
- Gm. Żmudź. W Dryszczowie planowana jest budowa biogazowni rolniczej
- Gm. Ruda-Huta. Strategia oszczędności przynosi owoce
- Irak i Gracja triumfatorami VIII Przeglądu Hodowlanego Koni Ras Zimnokrwistych w Żalinie [ZDJĘCIA]
- Gm. Ruda-Huta. Pierwszy zysk w historii spółki i wyzwania czasu suszy. Prezes Zakładu Usług Komunalnych podsumował rok
- Gm. Ruda-Huta. 12,5 miliona na inwestycje i tylko 382 tysiące długu. Gmina podsumowała rekordowy rok
Napisz komentarz
Komentarze