Chełm. Unikatowa wystawa pisanek lubelskich w Muzeum Ziemi Chełmskiej

Tegoroczna ekspozycja zyskała szczególny wymiar w związku z niedawnym wpisaniem pisanek batikowych z terenu województwa lubelskiego na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO.

Podczas otwarcia zaprezentowano przekrojowy zbiór prac, obejmujący zarówno eksponaty historyczne, jak i dzieła współczesnych twórców ludowych. Do najcenniejszych obiektów należy pisanka licząca ponad osiemdziesiąt lat, unikatowy egzemplarz z 1940 roku. Jest on wyjątkowy nie tylko ze względu na wiek, ale także technikę wykonania na pełnym jajku, a nie na wydmuszce. 

Obok zabytków muzealnych na wystawie znalazły się liczne prace współczesnych artystów, takich jak: Michał Kowalik, Stanisława Mąka, Małgorzata Bandosz czy Roman Pruszyński. Ekspozycja ukazuje różnorodność regionalną Lubelszczyzny, prezentując specyficzne wzornictwo charakterystyczne dla różnych jej okolic.

Głównym punktem wernisażu było oprowadzanie z prelekcją poświęconą różnym technikom i eksponatom. 

– To jest niebywałe, jak na takiej malutkiej powierzchni jajka można stworzyć małe dzieło sztuki. Przede wszystkim chcieliśmy zaprezentować prawdziwe pisanki, czyli te pisane woskiem. Potocznie wszystkie zdobione jajka nazywamy pisankami, natomiast one mają swoje różne regionalne nazwy, tak jak na przykład malowane tylko na jeden kolor, to są byczki, są też drapanki, te, które są zdobione metodą rytowniczą. Natomiast na wystawie skupiamy się na pisankach pisanych woskiem – mówi Ilona Sawicka, kuratorka wystawy.

Omówiono różnice między batikiem liniowym, wykonywanym za pomocą lejka, a kropelkowym, tworzonym przy użyciu szpilki lub gwoździka. Uwagę poświęcono również rzadkiej technice wytrawiania, w której tło jajka jest odbarwiane za pomocą naturalnych kwasów, na przykład z kwasów kapusty. 

Zwiedzający mogli podziwiać bogatą symbolikę ornamentów, od motywów solarnych i geometrycznych po scenki okolicznościowe i figuralne. Podkreślono także znaczenie tradycyjnej kolorystyki, gdzie czerń uzyskiwano z kory dębu, a czerwień symbolizującą miłość z naturalnych wywarów.

–  Często pisanka była prezentem od matki chrzestnej dla chrześniaków. To mogły być różne kolory, na przykład zielone. Ten kolor uzyskiwano z młodego owsa lub jęczmienia.  Symbolika jest bardzo bogata, i samej pisanki i wzorów, które na nich były malowane oraz również ich kolorów –  mówi Ilona Sawicka.

Galeria zdjęć z wenisażu:

Wystawa ma na celu nie tylko prezentację walorów estetycznych, ale przede wszystkim ochronę żywego dziedzictwa kulturowego. Organizatorzy podkreślili rolę depozytariuszy tradycji w przekazywaniu wiedzy młodszym pokoleniom, co jest kluczowe w obliczu zalewu rynku masowymi produktami z tworzyw sztucznych. 

– W zeszłym roku decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pisanki batikowe z terenu lubelskiego zostały wpisane na listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. To jest krajowa lista wpisująca się w konwencję UNESCO. Nasze pisanki się na niej znalazły. Mamy za zadanie promować i reklamować ich dziedzictwo, a przede wszystkim dążyć do tego, żeby to dziedzictwo przetrwało – mówi Michał Kowalik z Muzeum Ziemi Chełmskiej.

Ekspozycji towarzyszy program edukacyjny, podczas którego uczestnicy mogą samodzielnie opanować sztukę pisania woskiem. 

–  Wystawie towarzyszą warsztaty wykonywania pisanek metodą batikową. Zapraszamy grupy zorganizowane, grupy szkolne, młodzież, ale także będziemy prowadzić zajęcia dla grup zorganizowanych osób starszych –  dodaje Sawicka.

Wydarzenie zgromadziło licznych gości, w tym przedstawicieli Narodowego Instytutu Dziedzictwa oraz Stowarzyszenia Twórców Ludowych z oddziału w Krasnymstawie, potwierdzając niesłabnące znaczenie tradycji wielkanocnych w tożsamości regionu.