2026 Rokiem Jerzego Giedroycia. Chełmska Biblioteka Publiczna im. Marii Pauliny Orsetti w Chełmie przypomina redaktora, który kształtował debatę

Jerzy Giedroyć urodził się 27 lipca 1906 roku w Mińsku. Senat RP, ustanawiając rok 2026 jego rokiem, przypomniał zarówno późniejsze znaczenie paryskiej „Kultury”, jak i wcześniejszą działalność redakcyjną Giedroycia. Jeszcze przed II wojną światową współtworzył środowisko skupione wokół „Buntu Młodych”, który w 1937 roku przekształcił się w tygodnik „Polityka”. Pismo było miejscem debaty młodego pokolenia o kulturze, państwie i sprawach publicznych. 

Po wojnie Giedroyć stworzył Instytut Literacki i został redaktorem naczelnym paryskiej „Kultury”. W uchwale Senat podkreślił jego znaczenie dla kształtowania polskiej myśli politycznej oraz życia intelektualnego. Rok Giedroycia ma być okazją nie tylko do przypomnienia jego biografii, ale także dziedzictwa, które pozostawił kolejnym pokoleniom. 

Giedroyć przed „Kulturą”

Chełmska Biblioteka Publiczna postanowiła spojrzeć na tę postać od nieco innej strony – pokazać Giedroycia jako redaktora w działaniu, zanim jeszcze powstała słynna paryska „Kultura”.

Biblioteka ma ku temu wyjątkową możliwość. W jej zbiorach znajdują się autentyczne wydawnictwa prasowe z lat 30. XX wieku związane z działalnością Giedroycia, w tym „Bunt Młodych” z 1933 roku oraz kwartalnik „Wschód”. To właśnie one stały się punktem wyjścia do projektu „Szkoła Redaktorów”. 

Stara gazeta nie jest jednak w tym projekcie wyłącznie muzealnym eksponatem. Staje się narzędziem do rozmowy o bardzo współczesnych sprawach: jak wybierane są informacje, jak powstaje nagłówek, gdzie kończy się fakt, a zaczyna opinia, jak język wpływa na odbiorcę i jaką odpowiedzialność ponosi redaktor za publikowane słowo. 

Od „Buntu Młodych” do „Redakcji 2026”

Projekt ma charakter edukacyjny i międzypokoleniowy. Młodzież podczas warsztatów „Czytanie prasy jak detektyw” pracuje na historycznych materiałach i poznaje podstawy warsztatu redakcyjnego. Kolejnym etapem będzie „Redakcja 2026”, której efektem stanie się współczesny e-zin przygotowany przez młodych uczestników.

Do projektu włączają się również seniorzy Uniwersytetu Trzeciego Wieku, tworząc Radę Czytelniczą „Wschód/Orient”. Ich komentarze i interpretacje będą współtworzyć wystawę „Giedroyć przed ‘Kulturą’ – Prasa lat 30. jako warsztat redaktora”. Całość zakończy „Noc Redakcji” – wydarzenie łączące czytanie performatywne, premierę e-zina i otwarcie wystawy. 

W ten sposób Rok Jerzego Giedroycia w Chełmie staje się nie tylko okazją do przypomnienia ważnej postaci XX wieku. Jest także pretekstem do rozmowy o tym, jak powstaje debata publiczna, jak czytać media świadomie i dlaczego odpowiedzialność za słowo pozostaje równie ważna dziś, jak w czasach „Buntu Młodych”.

Projekt „Szkoła Redaktorów. Giedroyć i prasa lat 30. w edukacji medialnej” realizowany jest przez Chełmską Bibliotekę Publiczną w ramach programu „Patriotyzm Jutra. Wielkie Rocznice. Edycja 2026” Muzeum Historii Polski w Warszawie.