Minęły trzy miesiące. Ile zostało z Twoich postanowień?

Marzec to dobry czas, by zweryfikować, jak wyglądają nasze postanowienia noworoczne. Często bywa tak, że umowna data 1 stycznia silnie motywuje nas do wprowadzenia zmian w życiu, jednak równie często działa odwrotnie – wywołuje presję i zniechęcenie. W ostatnich latach w sieci coraz częściej obserwujemy trend „wychodzenia z własnej strefy komfortu”. To właśnie to hasło szczególnie często pojawiało się przy okazji noworocznych deklaracji. Ale czym tak naprawdę jest to zjawisko i czy rzeczywiście może coś zmienić w naszym życiu? 

Dla wielu osób oznacza to powrót do starych nawyków – rezygnację z diety, porzucenie siłowni czy odkładanie planów „na później”. To moment, w którym motywacja przestaje być impulsem, a zaczyna wymagać konsekwencji.

Czym właściwie jest strefa komfortu?

- Z perspektywy psychologicznej „strefa komfortu” to zbiór znanych schematów zachowania, środowisk i doświadczeń, w których jednostka odczuwa względne bezpieczeństwo oraz przewidywalność. Funkcjonowanie w jej obrębie wiąże się z niskim poziomem lęku i umiarkowanym pobudzeniem emocjonalnym. Naturalna skłonność do pozostawania w tej strefie wynika z podstawowych mechanizmów adaptacyjnych – ludzki mózg preferuje oszczędzanie energii poznawczej oraz unikanie potencjalnego zagrożenia. Nowość i niepewność aktywują układ stresu, dlatego zachowania rutynowe są dla nas „tańsze” poznawczo i emocjonalnie - wyjaśnia nam dr Małgorzata Kostka-Szymańska z Instytutu Psychologii UMCS. 

Moda na wychodzenie ze strefy komfortu

Psycholożka przyznaje, że w ostatnich latach wychodzenie ze strefy komfortu stało się silnym trendem kulturowym, szczególnie w kontekście postanowień noworocznych i obserwacji zachowań innych ludzi. Wynika to z kilku czynników. 

- Po pierwsze, rosnąca popularność psychologii sprawia, że wiele osób czuje się bezpodstawnie ekspertami w tym zakresie, promowane jest przekonanie, że zmiana jest zawsze możliwa i pożądana. Po drugie, media społecznościowe pokazują selektywnie i w sposób uproszczony przykłady znanych osób, którzy dokonują rzeczy niezwykłych lub oryginalnych, co może tworzyć presję ciągłego przekraczania własnych granic. Po trzecie, symbolika „nowego początku” związanego z nowym rokiem sprzyja podejmowaniu ambitnych, często radykalnych celów, które mają być dowodem osobistej transformacji, ale często do tego finalnie nie dochodzi - wyjaśnia ekspertka.

Rozwój czy presja?

Marzec jest więc pierwszym realnym sprawdzianem: czy nasze cele były rzeczywiście nasze, czy raczej narzucone przez trendy. To jednak nie oznacza, że wychodzenie ze strefy komfortu nie ma sensu. Wręcz przeciwnie – odpowiednio rozumiane może przynosić wymierne efekty.

– Umiarkowane konfrontowanie się z nowymi wyzwaniami sprzyja rozwojowi kompetencji, zwiększa poczucie własnej skuteczności oraz wzmacnia sprawczość – podkreśla ekspertka.

Z punktu widzenia psychologii to właśnie doświadczenie radzenia sobie z trudnościami buduje odporność psychiczną i elastyczność. Co ważne, kluczem nie są jednak spektakularne decyzje.

– Z perspektywy psychologii uczenia się i motywacji, doświadczenie poradzenia sobie w trudnej sytuacji buduje odporność psychiczną i elastyczność adaptacyjną. Może to także prowadzić do większej satysfakcji z życia, ponieważ rozwój i osiąganie celów są istotnymi źródłami dobrostanu. Kluczowe jest jednak to, że największe korzyści pojawiają się nie przy skokowych, ekstremalnych zmianach, lecz przy stopniowym poszerzaniu granic własnych możliwości - podkreśla nasza ekspertka.

Gdzie jest granica?

Warto zwrócić jednak uwagę na pewne istotne rozróżnienie. Nie każde „wyjście ze strefy komfortu” jest zdrowe.

– Istotne jest również rozróżnienie między zdrowym wychodzeniem ze strefy komfortu a działaniami prowadzącymi do przeciążenia. Psychologia opisuje tu tzw. „strefę optymalnego pobudzenia” – obszar pomiędzy komfortem a paniką. To właśnie w niej zachodzi efektywne uczenie się. Zbyt małe wyzwanie prowadzi do stagnacji, natomiast zbyt duże – do paraliżującego lęku, spadku motywacji, a w dłuższej perspektywie do wypalenia. Granica ta jest indywidualna i zależy od zasobów jednostki, takich jak wsparcie społeczne, doświadczenie czy aktualny stan psychiczny - dodaje dr Kostka-Szymańska.

Jak wychodzić ze strefy komfortu z głową?

Jak więc podejść do zmiany rozsądnie?

– Bezpieczne wychodzenie ze strefy komfortu powinno opierać się na stopniowości, realistycznej ocenie własnych możliwości oraz uważności na sygnały przeciążenia, takie jak chroniczne napięcie, bezsenność czy spadek nastroju – radzi ekspertka.

Kluczowe jest też podejście do porażek.

– Pomocne jest formułowanie celów w sposób elastyczny oraz traktowanie niepowodzeń jako elementu procesu uczenia się, a nie dowodu porażki. W tym ujęciu rozwój nie polega na permanentnym przekraczaniu granic, lecz na ich świadomym i zrównoważonym poszerzaniu - dodaje specjalistka.

A to dobra wiadomość dla wszystkich, których marcowa rzeczywistość nieco zweryfikowała styczniowe ambicje. Czy więc wyznaczanie sobie celów i planowanie mają sens? Klasyczna odpowiedź brzmi: „to zależy”. W dużej mierze od nas samych – naszego podejścia, charakteru, konsekwencji, ale też od środowiska, w którym funkcjonujemy. Nie bez powodu mówi się, że nasze otoczenie ma ogromny wpływ na nasze ambicje, sposób myślenia i poziom aspiracji. Jeśli ludzie wokół nas mierzą wysoko, my również – świadomie lub nie – zaczynamy podnosić sobie poprzeczkę.

Warto jednak pamiętać, że rozwój powinien iść w parze z autentycznością. Dążenie do zmiany ma sens tylko wtedy, gdy jest zgodne z nami samymi, a nie wynika wyłącznie z presji otoczenia czy chwilowej mody. Własne lęki i ograniczenia najlepiej pokonywać stopniowo – małymi krokami, we własnym tempie. A kiedy sytuacja tego wymaga, nie ma nic złego w sięgnięciu po wsparcie specjalisty, który pomoże uporządkować cele i bezpiecznie przejść przez proces zmiany.

I być może właśnie marzec – a nie styczeń – jest momentem, w którym zaczyna się prawdziwa weryfikacja naszych decyzji. Bo realna zmiana nie zaczyna się w kalendarzu, tylko w naszej gotowości do działania.

Materiał powstał we współpracy z Centrum Kompetencji Europejskich UMCS w Chełmie.

Czytaj także: