Gm. Chełm. To był owocny, archeologiczny sezon. O Stołpiu badacze wiedzą coraz więcej

Podsumowania ostatniego sezonu archeologicznego – między innymi w odniesieniu do Stołpia właśnie – dokonała ostatnio chełmska delegatura Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Lublinie. Od samego początku we wszystkie niezbędne czynności włączała się aktywnie gmina Chełm. Bez wsparcia lokalnych władz samorządowych nie udałoby się przeprowadzić wielu, niezbędnych na tym etapie poszukiwań, prac. Ekipa dr. Gołuba pracowała z poczuciem, że ma za sobą sprawdzonego partnera.

- To był pracowity czas. Udało się przeprowadzić badania geofizyczne, wykonać skanowanie 3D wykopów oraz wykonać ortofotomapę, rozszerzyć zakres badań wykopaliskowych, wykonać dodatkowy chodnik, który wiedzie od schodów do mostka, oczyścić obszar zlewni i wyprofilować brzegi. Dodatkowo oczyszczono i zaimpregnowano wewnątrz wieży podest z drewna (na poziomie kaplicy i drewnianej konstrukcji dachu) – mówi o najważniejszych pracach kierownik delegatury Paweł Wira.

Wysiłki archeologów nakierowane były głównie na teren, gdzie zlokalizowane są relikty drugiej wieży. Prace w tym miejscu rozpoczęto w 2023 roku.

- Udało się potwierdzić, że była ona zbudowana na rzucie prostokąta lub kwadratu i miała podobne wymiary, co istniejąca, XIII-wieczna. Co ciekawe, budowniczowie obiektu zastosowali dosyć nietypowe materiały i rozwiązania. Dlaczego? Ustalono, że konstrukcja obiektu powstała przy wykorzystaniu kolorowych, żółtych cegieł, czy detali z importowanego białego piaskowca. Zastosowano również strefowe, licowe tynkowanie, a nawet malowanie. W zawalonej ścianie odnaleziono fragment cegły z wyrytym znakiem krzyża – wymienia kierownik Wira.

Nie mniej istotnych ustaleń dokonano także w najbliższym otoczeniu budowli. 

- Udało się ustalić, że funkcjonował niegdyś umocniony wał z fosą, który skierowany był w stronę gródka istniejącej wieży. Wał i fosa nie miały charakteru obronnego, a tylko porządkowały całe założenie. Fosa pełniła przede wszystkim funkcję drenażową i odprowadzała wody roztopowe oraz opadowe z janowskiego pagóra oraz okolicznych pół do pobliskiej rzeki Garki. Miała zabezpieczać zabudowę jako pewnego rodzaju system odwadniający. Fakt jednoczesnego istnienia dwóch wież odnotowało kilku badaczy. Potwierdzają to wykonane przez nich badania. Analiza dendrochronologiczna dowiodła, że drzewa, które wykorzystano do budowy, ścinane były po 1252, po 1207 i po 1232 roku. Istnienie dwóch, a nie jednej wieży potwierdzają też, wspomniane już przeze mnie wcześniej, materiały wykorzystane do budowy drugiej wieży i pobliskiej kapliczki. Co istotne, znane były już wcześniej w kontekście badan dotyczących rezydencji Daniela Romanowicza w Chełmie – podkreśla specjalista. 

Ostatnią, najmłodszą chronologicznie fazę użytkowania zespołu zarejestrowano dzięki znikliwym badaniom zmian w fosie i warstw gruzu pochodzącego z obróbki piaskowca. 

- Odnaleziono dosyć dużo fragmentów ceramiki z przełomu XIV–XV w. Dwie wieże – jedna przy gródku i druga - w pobliżu stojącej „przy wodzie” murowanej „kapliczki”, połączone wałem i fosą, tworzyły w Stołpiu okresu wczesnego średniowiecza i średniowiecza wyjątkowy na terenie Europy zespół budowli, związany ze źródłami wodnymi. Była to wymagająca inwestycja budowlana, wymagająca ogromnego nakładu środków i zasobów ludzkich. Wszystkie te ustalenia zmierzają do utworzenia przez gminę Chełm małego rezerwatu archeologicznego. Na 2026 rok zaplanowano kontynuację badań archeologiczno-architektonicznych oraz prace przy zespole wieżowym. Zostanie zamontowana nowa krata zabezpieczająca wejście do wieży, monitoring, ujęcie wody (nawiązujące do historycznego charakteru miejsca) oraz wykonane skanowanie 3D samego obiektu wieży – mówi o planach na najbliższe miesiące kierownik Wira. 

Czytaj także:

• Gm. Chełm. Przyszły rok pod znakiem budżetowego rekordu. Władze chcą utrzymać wysoki poziom i tempo prac
• Gm. Wojsławice. Z budynku cerkwi przesiadły się na ratusz. Gołębie dają się samorządowcom we znaki
• Troska o demokrację czy o stołki? Dyskusja o ograniczeniu kadencji ponownie dzieli samorządowców
• Gm. Chełm. To był niezwykle owocny rok. Julian Suprun podsumował go w ministerstwie, w gronie najlepszych