Chełm. Klasztor Bazylianów odkrywa swoje tajemnice

W ubiegłym roku udostępniono część jego piwnic, które połączono z trasą zwiedzania krypt pod bazyliką. Są też plany, by w samym klasztorze utworzyć dom pielgrzyma, jednak wszystko rozbija się o finanse...

Paweł Wira, kierownik chełmskiej delegatury Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Lublinie, podkreśla, że wiele znalezisk wymaga jeszcze opracowania, ale już teraz stanowią one niezwykle wartościowe świadectwo historii tego miejsca.

Jednym z kluczowych elementów klasztoru są podziemne korytarze prowadzące do krypt. 

- Mamy tutaj dostępny łącznik, czyli korytarz podziemny do krypt. To jest rzecz o tyle ciekawa, że tym korytarzem biegła kiedyś instalacja grzewcza wybudowana przez Rosjan pod koniec XIX wieku - mówi Wira. 

Wiąże się z nim niezwykła historia z września 1939 roku, kiedy to przeniesiono tym przejściem srebrne antypendium, dzięki czemu przetrwało ono wojnę. Zostało ukryte na terenie Góry Chełmskiej, a po wojnie ponownie umieszczone w ołtarzu głównym.

Obecne prace w klasztorze zostały przerwane z powodu braku funduszy. Do tej pory na piętrze usunięto podłogi we wszystkich pomieszczeniach, poza korytarzami, co pozwoliło na odkrycie starszej posadzki, prawdopodobnie XVIII-wiecznej. Jest ona wykonana z szerokich desek mocowanych drewnianymi kołkami. 

Podczas badań archeologicznych odkryto również tajemniczy fundament w dawnym pomieszczeniu kuchennym. Przypuszcza się, że mogą to być pozostałości pieca chlebowego, który miał zapoczątkować pożar w 1802 roku, prowadząc do zniszczenia katedry unickiej. Znaleziska obejmują także bogaty zbiór kafli piecowych z XVIII-XIX wieku oraz drobne naczynia liturgiczne używane podczas nabożeństw.

W refektarzu klasztornym, który pełnił funkcję jadalni (a być może po pożarze także kaplicy), odkryto fragmenty XIX-wiecznych polichromii w postaci rozet na sklepieniach. Ich stan zachowania wymaga dalszych badań. 

- Mamy w tej chwili odsłoniętą całą powierzchnię refektarza i pojawiły się na sklepieniu w dwóch miejscach fragmenty polichromii. Najprawdopodobniej pochodzi ona z XIX wieku - tłumaczy konserwator.

Równie ważnym aspektem planowanej renowacji jest uporządkowanie dawnych ogrodów biskupów unickich, które niegdyś były niezwykłym miejscem pełnym roślin egzotycznych, winorośli, a także posiadały grotę Matki Bożej i zegar słoneczny. Pomimo gotowego projektu rewitalizacji i zdobytych pozwoleń, brak środków finansowych uniemożliwił rozpoczęcie prac w tym miejscu.

Chełmski Klasztor Bazylianów to wciąż nieodkryta skarbnica historii. Ostateczny kształt jego rewitalizacji zależy od pozyskania funduszy, a potencjalne znaleziska mogą jeszcze bardziej wzbogacić dziedzictwo kulturowe regionu. Niestety, trzeba czekać na dalsze decyzje i możliwości finansowania.

Czytaj także: