Jajka symbolem Wielkanocy. Dzielimy się nimi podczas śniadania

Mowa o pisankach – malowanych, wydrapywanych, barwionych. Poświęcone – zdobią potem świąteczny stół. 

Dziś pisanki są jednoznacznie kojarzone ze zmartwychwstaniem Jezusa. Ale malowanie jaj było znane na długo przed jego narodzinami.

 Co symbolizują jajka?

Jajka od tysięcy lat były symbolem życia i odrodzenia natury po zimie. W tym kontekście Wielkanoc idealnie wpisuje się w ideę zmartwychwstania i nowego początku.

W tradycji chrześcijańskiej jajko symbolizuje grób, z którego wyłania się nowe życie, czyli nawiązuje do zmartwychwstania Jezusa. Twarda skorupka to zamknięty grób, a pisklę (lub samo „życie” w środku) oznacza zwycięstwo życia nad śmiercią.

Podczas Wielkiego Postu w średniowieczu nie wolno było jeść m.in. jaj. Po zakończeniu postu jajka trafiały na stoły jako jeden z pierwszych „dozwolonych” pokarmów. Stąd ich szczególna rola w świątecznym śniadaniu.

Zaczęło się tysiące lat temu

Najstarsze pisanki pochodzą z Mezopotamii. Badacze szacują ich wiek na 5 tysięcy lat. Wiadomo także, że malowane jaja były obecne w starożytnym Rzymie, bo pisał o nich np. Owidiusz Pliniusz Młodszy. 

W Egipcie za czasów faraonów na jajkach malowano skarabeusze i ludzkie sylwetki. W Sudanie na skorupkach zapisywano fragmenty z Koranu. Aborygeni umieszczali na jajach kolorowe kropki, które tworzyły zarys jaszczurek czy węży.

Nieważne gdzie i nieważne kiedy, ale wszystkie te ludy zdobiły jaja. Barwników dostarczała im przyroda. 

Wzory na pisankach nie były przypadkowe

A skąd wzięło się takie zainteresowanie pisankami i samymi jajkami? Z wierzeń. Fiński epos „Kalewala” wskazuje, że świat powstał z sześciu złotych jaj. Z jaja zrodziła się Helena, córka Zeusa. Dlatego przypisywano im magiczną moc, a malowanie skorupek tylko ją wzmacniało. Pisanki były amuletami. Chroniły przez złem i oznaczały życie.

Dla Słowian jajko było symbolem odrodzenia przyrody. Dawano je bydłu i rozrzucano na polach, żeby rośliny lepiej rosły. 

Ich zdobienie to praktyka znana szczególnie w Europie Środkowo-Wschodniej, w tym w Polsce, gdzie wzory często miały znaczenie symboliczne – miały przynosić szczęście, zdrowie i urodzaj.

Jajka zamieniły się w ptaki

Początkowo Kościół katolicki zwalczał te pogańskie zwyczaje, ale przecież w biblijnej historii o Marii Magdalenie też jest mowa o pisankach.

„Jak głosi legenda, Maria Magdalena odwiedziła cesarza Tyberiusza, aby opowiedzieć o śmierci i zmartwychwstaniu Zbawiciela. Cesarz oczywiście nie uwierzył, zaczął drwić, że ożywienie nieboszczyka jest mniej więcej tak prawdopodobne jak to, że jajko, które Maria Magdalena trzyma w ręce, stanie się czerwone. I tak się stało – jajko zmieniło barwę” – czytamy na stronie franciszkanie.pl.

I dalej: „Inna legenda przekazuje, że uradowana zmartwychwstaniem Magdalena pobiegła do domu i zobaczyła, iż wszystkie jajka, jakie miała w misce, zmieniły swój kolor na czerwony. Kiedy obdarowywała nimi apostołów, jajka zamieniły się w ptaki. Odczytano to właśnie jako znak, że po śmierci istnieje nowe życie”.

Tak właśnie jajko i pisanka stały się symbolami zmartwychwstania.

Dzielimy się jajkiem jak opłatkiem

W Polsce ważnym zwyczajem jest dzielenie się jajkiem podczas śniadania wielkanocnego – podobnie jak opłatkiem w Wigilię. Ten zwyczaj ma w Polsce znaczący wymiar symboliczny i społeczny –  to nie tylko element posiłku, ale rytuał o głębokim znaczeni.

Po rozpoczęciu śniadania domownicy biorą do ręki połówki jajka na twardo. Następnie składają sobie życzenia i dzielą się kawałkami jajka – każdy z każdym. To ważne: podobnie jak przy opłatku, nie chodzi o sam gest, ale o bezpośredni kontakt, spojrzenie w oczy, osobiste słowa.

Porównanie do Wigilii nie jest przypadkowe. Tak jak opłatek w Boże Narodzenie symbolizuje jedność i przebaczenie przed narodzinami Chrystusa, tak jajko wielkanocne odnosi się do nowego początku po zmartwychwstaniu.