Muzeum Pamięci Ofiar Rzezi Wołyńskiej jednak powstanie? Wielka inwestycja i jeszcze większe emocje

Instytucja ma powstać jako oddział Muzeum Wojska Polskiego i pełnić funkcję ogólnopolskiego centrum edukacyjnego oraz badawczego. Jej celem będzie dokumentowanie losów Polaków na Kresach oraz upamiętnienie ofiar tragicznych wydarzeń na Wołyniu.

– To jest niezwykle ważny moment dla wszystkich, dla których polityka pamięci, polityka historyczna, pamięć i tożsamość stanowią fundament, sprawę wręcz świętą. Jesteśmy dziś świadkami i uczestnikami uroczystości, która nie tylko oznacza nową inwestycję, ale przede wszystkim daje po raz pierwszy w historii Polski szansę na godne upamiętnienie tych, którzy w okrutny sposób stracili życie. W krwawą niedzielę na Wołyniu, a także w kolejnych dniach, w bestialski sposób zamordowano setki tysięcy naszych rodaków. W trakcie II wojny światowej doświadczyli oni zbrodni ze strony ukraińskich nacjonalistów. To jest pamięć o naszych dziadkach, o naszych przodkach, to jest nasza tożsamość - podkreślił wicepremier Władysław Kosiniak-Kamysz.

Nie tylko muzeum – sprawa z długą historią sporów

Choć decyzja o powstaniu muzeum może wydawać się przełomowa, temat od lat budzi ogromne emocje i kontrowersje.

Przez długi czas nie udawało się zrealizować podobnych projektów – brakowało decyzji politycznych, finansowania, a także zgody co do formy upamiętnienia.

Nie bez znaczenia pozostają również relacje międzynarodowe. Temat rzezi wołyńskiej od lat jest jednym z najtrudniejszych punktów w stosunkach polsko-ukraińskich. Każda inicjatywa państwowa w tym zakresie – w tym budowa muzeum – analizowana jest pod kątem jej wpływu na dyplomację.

Kontrowersje dotyczyły także samej lokalizacji. Nie brakowało głosów, że muzeum powinno powstać w Warszawie lub Lublinie. Ostatecznie postawiono na Chełm.

– Naszym obowiązkiem jest pamiętać i upamiętnić ofiary ludobójstwa wołyńskiego. To nasz obowiązek ze względu tych, którzy sami o to upomnieć się nie mogą, którzy dzisiaj leżą nawet nie w bezimiennych grobach, a dołach. O tym wiemy, prowadzimy wspólnie, niezależnie od naszych poglądów, wiele działań, żeby przywrócić im pamięć i upamiętnić Tak samo. W tym wielkim dziele ponad politycznymi sporami staramy się, aby w Chełmie powstało Muzeum Pamięci Ofiar Rzezi Wołyńskiej. W Chełmie - Bramie na Wołyń, w mieście ratowniku. To jest nasza wspólna sprawa. Proszę was o wspólne zaangażowanie. Mamy już tyle spraw, które nas różnią, więc w tej sprawie się trzeba zjednoczyć. To ci, którzy ponieśli ofiarę życia swoją i swoich dzieci nam po prostu nie mogliby wybaczyć, gdybyśmy taką możliwość, pierwszą raz w historii, upamiętnienia godnego i stworzenia muzeum o ludobójstwie na Wołyniu zmarnowali -  mówił prezydent Chełma Jakub Banaszek, podczas popisywania listu intencyjnego.

Miasto w sporze prawnym

Dodatkowym wątkiem, który rzuca cień na całą inwestycję, jest toczący się spór prawny między Miastem Chełm, a Skarbem Państwa. Pozew chełmskiego ratusza dotyczy uznania za nieważne wypowiedzenia przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego umowy na blisko 200 mln zł dotacji. Pieniądze miały sfinansować budowę oraz późniejsze funkcjonowanie Muzeum Pamięci Ofiar Rzezi Wołyńskiej i Centrum Prawdy i Pojednania im. Lecha Kaczyńskiego. Umowę podpisano w ostatnich dniach rządów PiS, natomiast wypowiedzenie nastąpiło już po zmianie władzy, w 2024 roku.

Nowy etap

Podpisanie listu intencyjnego formalnie rozpoczyna proces przygotowania muzeum. Dzięki włączeniu w struktury Muzeum Wojska Polskiego, projekt zyskuje zaplecze organizacyjne, dostęp do archiwów i wsparcie ekspertów.

Dla Chełma to szansa na inwestycję o ogólnopolskim znaczeniu. Dla wielu środowisk – długo oczekiwany krok w stronę upamiętnienia ofiar. Jednocześnie już dziś wiadomo, że będzie to jedna z najbardziej wymagających i wrażliwych inwestycji historycznych w Polsce.

Czytaj także: