Tajemnica ukryta wśród bagien. Niezwykłe odkrycia archeologiczne w Kaplonosach-Kolonii [ZDJĘCIA]

Historia badań tego miejsca rozpoczęła się dekadę temu. Obiekt, ze względu na swoje odizolowane położenie w rozległym kompleksie leśno-bagiennym, został namierzony w 2016 roku dzięki nowoczesnym metodom teledetekcyjnym, które przeprowadził pracownik WUOZ w Lublinie Grzegorz Mączka. Dopiero jednak ostatnie, precyzyjne badania nieinwazyjne i planigraficzne, zrealizowane pod koniec ubiegłego roku, pozwoliły badaczom zajrzeć w głąb ziemi i wydobyć na światło dzienne ukryte tam artefakty. Zgodnie z najnowszymi ustaleniami, założenie obronne funkcjonowało od X do XIII wieku.

Zdjęcia odkrycia w Kaplonosach-Kolonii. Źródło: Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków 

Dla archeologów i historyków grodzisko w Kaplonosach Kolonii to ewenement. Ze względu na swoje niedostępne położenie, teren ten przez stulecia opierał się niszczycielskiej działalności rolniczej czy budowlanej. Stanowi on kapsułę czasu, pozwalającą badać autentyczne realia wczesnego średniowiecza.

- „Grodzisko w Kaplonosach-Kolonii stanowi absolutnie wyjątkowy obiekt na mapie archeologicznej województwa lubelskiego. Jest ono niemal nietkniętym ręką ludzką reliktem wczesnośredniowiecznego założenia obronnego, które prócz zachowanych śladów umocnień, kryje również pozostałości zabudowy i użytkowania oraz sporą liczbę zabytków ruchomych z epoki” - podkreślają sami autorzy sprawozdania badawczego.

Zastosowanie nowoczesnych technologii, w tym skanowania laserowego i geofizyki, pozwoliło naukowcom na odtworzenie prawdopodobnego wyglądu grodu. Choć w ziemi nie natrafiono na zachowane w całości budowle naziemne, odkryto obiekty zagłębione, służące niegdyś zapewne jako paleniska i jamy gospodarcze. Badacze na podstawie układu terenu domniemają również, że dawne wały obronne składały się z drewnianych skrzyń wypełnianych ziemią i kamieniami, a od strony wschodniej znajdowała się brama wjazdowa do warowni.

Prawdziwym skarbem okazały się przedmioty wydobyte z ziemi, których odnaleziono aż 244. Znaleziska te stanowią doskonałą ilustrację życia codziennego dawnych Słowian. Znaleziono między innymi elementy uzbrojenia, takie jak groty strzał i włóczni, ale przede wszystkim narzędzia: dziesiątki noży, krzesiwa do rozpalania ognia, żelazną radlicę, sierpy i gwoździe. 

O zamożności i poczuciu estetyki dawnych mieszkańców świadczą z kolei odkryte ozdoby: srebrna zausznica, półwytwór srebrnej lunuli (ozdoby w kształcie półksiężyca), zapinka podkowiasta oraz różnego rodzaju sprzączki. Przedmioty te nawiązują do znalezisk z innych okolicznych grodzisk, co pozwala badaczom lepiej zrozumieć ówczesne szlaki handlowe.

Z miejscem tym wiąże się jeszcze jedna, niezwykle poruszająca ciekawostka, która łączy średniowiecze z mrocznymi czasami XX wieku. Wśród setek starych artefaktów badacze natrafili na przedmioty z okresu II wojny światowej, w tym naboje od karabinu niemieckiego, rozerwaną łuskę oraz fragmenty obudowy zegarka kieszonkowego. Odkrycia te uwiarygadniają krążące wśród lokalnej społeczności opowieści. 

- „Nieliczne ślady z tego okresu wspierają elementy pamięci utrwalone wśród okolicznej ludności o wykorzystywaniu tego miejsca przez Żydów ukrywających się przed Niemcami. Niedostępna, naturalnie ufortyfikowana przez bagna wyspa stała się dla nich bezpiecznym schronieniem w czasie okupacji” – brzmi jeden z wniosków raportu.

Prowadzenie jakichkolwiek prac w tym miejscu przypomina zmagania z żywiołem. Zespół badawczy musiał radzić sobie z gęstą roślinnością, zwalonymi drzewami i bagnami, uniemożliwiającymi użycie ciężkiego sprzętu. Należy stanowczo podkreślić, że teren ten jest obecnie objęty ścisłą ochroną jako rezerwat przyrody „Las Ochoża”. Wstęp na ten obszar bez specjalnej zgody władz leśnych jest surowo zabroniony. Grodzisko to dziś nie tylko cenny zabytek, ale również ostoja dzikiej zwierzyny, w tym bielika, oraz siedlisko rzadkich roślin.

Obecne odkrycia to zaledwie wstęp do dalszych analiz. Zespół badawczy planuje w przyszłości rozszerzyć poszukiwania o szeroko zakrojone badania środowiskowe i tradycyjne wykopaliska. Dziś to niezwykłe miejsce stanowi doskonały przykład idealnej symbiozy dziedzictwa kulturowego i nienaruszonej natury, cierpliwie skrywając kolejne tajemnice z przeszłości naszego regionu.