Archeolodzy kopią na Górce

- Po tych badaniach spodziewamy się zrozumieć, czym jest budowla, którą odkryliśmy w ubiegłym roku – mówi prof. Andrzej Buko.

Badania prowadzone przez poprzednie ekipy archeologów wskazywały na to, że ta część górki nie była objęta zabudową. Obecne wykopaliska świadczą o czymś zupełnie odmiennym, odnaleziono bowiem kolejne szczątki budowli.

- Była wykonana w bardzo wykwintnym stylu. Detale architektoniczne zrobiono z zielonego kamienia – glaukonitytu – mówi Stanisław Gołub, archeolog kierujący badaniami.

Odkryto także ozdoby, sakralia i szkło rzymskie.

- Może to wskazywać na to, że jest to słynna cerkiew Jana Złotoustego. Celem tegorocznych badań, współfinansowanych przez Urząd Miasta Chełm, jest uszczegółowienie funkcji tego obiektu. Chcemy ustalić, czy jest to ta cerkiew, jak wyglądała, co jest w środku, dlaczego się spaliła... – wyjaśnia Gołub.

Archeolodzy wykonali dwa wykopy. W jednym, we wnętrzu cerkwi, odnaleźli fragmenty podłogi. Badania pozwolą ustalić np., czy runęła kopuła, ponieważ znaleźli duże ilości stopionego brązu.

Drugi wykop jest usytuowany na południowy wschód od kamiennej kolumny, którą archeolodzy znaleźli dwa lata temu.

- To jest bardzo ważne miejsce, które - mamy nadzieję -  pozwoli nam na zweryfikowanie hipotezy, która zakłada, że tu była zwarta zabudowa, składająca się z zespołu budowli kamiennych i drewnianych. Na razie docieramy do pierwszych warstw wczesnośredniowiecznych. Już mamy pierwsze sukcesy, bo odkopaliśmy zabytki z tego okresu, m.in. fragment ozdoby z XIII wieku, ceramikę – wyjaśnia archeolog.

Tym razem badania potrwają trochę ponad miesiąc. Prowadzone są w ramach grantu Narodowego Centrum Nauki. Realizowane są przez ekspertów z Instytutu Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk.

Natomiast środki, które wykłada miasto, pozwolą na udostępnienie w przyszłości nawierzchni budowli i rozszerzanie rezerwatu archeologicznego. Finałem projektu będzie wydanie monografii o Górze Katedralnej w Chełmie.

Sensacje w kryptach

Równocześnie realizowany jest projekt archeologiczny, dotyczący krypt bazyliki, który złożyła parafia mariacka, a finansuje go Urząd Miasta Chełm.

- Chcemy w ciągu dwóch lat udostępnić krypty do zwiedzania. To cenny projekt, który wspomogły badania polsko-ukraińskie – wyjaśnia Gołub. - Większość prac technicznych została już wykonana. Wyeksplorowano trumny biskupów unickich, tkaniny przekazano do konserwacji. Przygotowano odcinki, które zostaną wyeksponowane do zwiedzania.

W kryptach powstanie ossuarium, gdzie będą złożone szczątki odkryte podczas badań archeologicznych.

– Będą umieszczone za oknem widokowym. Jednocześnie konserwujemy najlepiej zachowaną trumnę biskupa unickiego, pochodzącą z XVII-XVIII wieku, z inicjałami "AP". Jest bogato zdobiona, obita tkaniną i srebrzoną taśmą – mówi Gołub.

Są też inne sensacyjne odkrycia. W kanale, który łączył bazylikę z XVII- klasztorem bazylianów, ciągnącym się kilkanaście metrów, archeolodzy odnaleźli bodaj elementy jednego z pierwszych taśmociągów - żeliwne wałki do pasa transmisyjnego. Prawdopodobnie służył do transportu materiałów budowlanych.