Chełm mówi! Biblioteka zaprasza mieszkańców do udziału w projekcie o języku miasta, domu i pogranicza

Projekt zaprasza do uważnego spojrzenia na język — ten słyszany w domu, na targu, w sklepie, na podwórku, w szkole, na ulicy i w przestrzeni miasta. Jego celem jest pokazanie, że język jest częścią lokalnego dziedzictwa, pamięci rodzinnej i tożsamości miejsca. Ważnym elementem działań będzie także budowanie kultury rozmowy: bez wyśmiewania, bez poprawiania z wyższością, z ciekawością wobec tego, jak mówią inni.

W ramach projektu zaplanowano trzy główne działania, do których Chełmska Biblioteka Publiczna zaprasza mieszkańców Chełma i okolic.

Quest językowy „Chełm mówi”

Pierwszym działaniem będzie autorski quest edukacyjny, czyli gra terenowa/spacer językowy pod hasłem „Chełm mówi – słowa z kredy, wzgórz i wielu kultur”. Trasa poprowadzi przez wybrane miejsca Chełma i pozwoli uczestnikom spojrzeć na miasto jak na tekst kultury.

Podczas przejść uczestnicy będą odkrywać znaczenia nazw, szyldów, napisów, lokalnych określeń, dawnych funkcji miejskich i śladów pogranicza. Quest będzie można przejść z grupą oraz samodzielnie, korzystając z materiałów udostępnionych online.

Do udziału zaproszeni zostaną uczniowie, seniorzy, dorośli mieszkańcy, osoby ze szczególnymi potrzebami oraz wszyscy, którzy chcą lepiej poznać Chełm przez język.

Konkurs „Słowo tygodnia”

Drugim działaniem będzie konkurs „Słowo tygodnia”, realizowany jako mikro-kampania społeczna pod hasłem „Słowo to narzędzie”.

Biblioteka zaprosi mieszkańców do zgłaszania lokalnych słów, zwrotów i powiedzonek związanych z Chełmem i okolicami. Mogą to być słowa używane w domu, przez babcie i dziadków, na targu, w sklepie, na podwórku, w pracy, w szkole albo w sąsiedzkich rozmowach.

W zgłoszeniu wystarczy podać słowo lub zwrot, wyjaśnić jego znaczenie i krótko opisać, kto go używał, w jakiej sytuacji oraz z jaką historią się kojarzy.

Co tydzień jury wybierze „Słowo tygodnia”, które zostanie zaprezentowane w kanałach Chełmskiej Biblioteki Publicznej wraz z krótkim komentarzem edukacyjnym. Zgłoszone hasła zasilą cyfrową „Mapę Słów Chełma” — lokalny zbiór słów, powiedzonek i mikro-historii językowych mieszkańców.

Słuchowisko „CHEŁM MÓWI”

Trzecim elementem projektu będzie utwór audiodokumentalny pt. „CHEŁM MÓWI. Słuchowisko z miasta kredy i pogranicza”.

Będzie to autorska forma dźwiękowa łącząca elementy reportażu i słuchowiska, zbudowana z głosów mieszkańców, wspomnień, lokalnych słów, powiedzeń oraz charakterystycznych brzmień miasta. Biblioteka będzie zapraszać mieszkańców do udziału w nagraniach — szczególnie osoby, które pamiętają dawne słowa, rodzinne powiedzonka, lokalne nazwy, opowieści związane z językiem domu, miasta i pogranicza.

Do udziału w nagraniach zaproszeni zostaną m.in. seniorzy, młodzież, uczestnicy konkursu „Słowo tygodnia”, uczestnicy questu oraz osoby związane z lokalnymi środowiskami i historią Chełma.

Efektem będzie słuchowisko udostępnione online wraz z transkrypcją oraz zaprezentowane podczas wydarzenia premierowego w Chełmskiej Bibliotece Publicznej.

Zaproszenie dla mieszkańców!

Chełmska Biblioteka Publiczna zaprasza mieszkańców Chełma i okolic do aktywnego udziału w projekcie:

do udziału w przejściach questu językowego,

do zgłaszania słów w konkursie „Słowo tygodnia”,

do podzielenia się wspomnieniami i głosem w słuchowisku „CHEŁM MÓWI”,

do opowiadania o słowach, które pamiętają z domu, rodziny, sąsiedztwa, targu, szkoły i codziennego życia.

Projekt ma charakter międzypokoleniowy. Szczególnie cenne będą wspomnienia osób starszych, które przechowują w pamięci słowa i sposoby mówienia coraz rzadziej obecne w codziennym języku.

— Chcemy pokazać, że język Chełma to nie tylko poprawność i słowniki, ale także codzienne rozmowy, rodzinne powiedzonka, lokalne określenia, wspomnienia i głosy mieszkańców. Każde słowo może być początkiem historii — o domu, mieście, rodzinie i miejscu, z którego jesteśmy — podkreślają organizatorzy projektu.

Projekt „Słowa w przestrzeni Chełma: dom, miasto, pogranicze” realizowany będzie do 30 listopada 2026 r.

Szczegółowe informacje o terminach przejść questu, zasadach konkursu „Słowo tygodnia” oraz naborze do nagrań słuchowiska będą publikowane na stronie internetowej i w mediach społecznościowych Chełmskiej Biblioteki Publicznej.

Kontakt:

Chełmska Biblioteka Publiczna im. Marii Pauliny Orsetti w Chełmie

ul. Partyzantów 40, 22-100 Chełm

[email protected]; [email protected]

tel./fax 82 563 95 92

www.chbpchelm.pl