Gm. Białopole. Prawosławna nekropolia przedmiotem troski. Co można zrobić, by było lepiej?

Nasz rozmówca zauważył, że cmentarz nie jest może całkowicie zapomniany, ale w jego ocenie powinien być znacznie lepiej utrzymany. Jego zdaniem pomiędzy grobami rośnie zbyt wiele dzikiej roślinności i należałoby dołożyć więcej starań, aby teren odpowiednio zagospodarować.

- Z miejscowością związana była niemal cała moja rodzina. Zależy mi, żeby to miejsce pamięci było odpowiednio zachowane. Wyznawcy prawosławia stanowili przecież istotną część dawnej społeczności gminy. Troska im się po prostu należy – zauważył nasz rozmówca, który obecnie mieszka na północy Polski.

O opinię w tej sprawie postanowiliśmy poprosić proboszcza miejscowej parafii, ks. Piotra Rawlika. Wyjaśnił nam, że parafia, owszem, jest właścicielem terenu, na którym posadowione są poszczególne mogiły, ale o miejsca pochówku powinni już zadbać potomkowie zmarłych.

- O cmentarz dbamy dokładnie tak samo, jak o każdy inny, rzymsko-katolicki cmentarz. Dbamy o to, aby teren był, w sensie ogólnym, schludnie utrzymany i nie stanowił zachęty do tego, aby urządzać tam dzikie wysypisko śmieci. Niemniej jednak o poszczególne mogiły powinni już zadbać sami zainteresowani – dzieci, wnuki czy prawnuki pochowanych tam osób. Przecież na nasze narodowe miejsca pamięci – wzgórze Monte Cassino czy cmentarz Orląt Lwowskich – także udają się nasi rodacy. Właśnie po to, aby o te miejsca odpowiednio zadbać. Nie możemy nikogo wyręczać z tych zobowiązań – podkreślił w rozmowie z nami ks. Rawlik.

Podkreślił jednocześnie, że ucieszyłby go każdy gest pomocy ze strony wolontariuszy czy osób, którym leży na sercu los zapomnianej nieco nekropolii. 

Swoją oceną sytuacji podzielił się z nami również kierownik chełmskiej delegatury Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków Paweł Wira. W treści przekzanego nam pisma podkreślił, że sprawa utrzymania porządku na wspomnianym cmentarzu powraca co jakiś czas od 2018 roku. 

- Istotnie – zasadniczy problem, jaki zauważamy, to zarastanie cmentarza chwastami i samosiewami krzewów i drzew. Lubelski Wojewódki Konserwator Zabytków już kilkukrotnie interweniował u kolejnych proboszczów parafii pw. Wniebowzięcia NMP w Buśnie w tej sprawie. W styczniu 2023 roku wskazaliśmy, zresztą w pismach, jakie trafiły i do proboszcza parafii, i do wiadomości diecezji zamojsko-lubaczowskiej, że należy podjąć prace porządkowe na cmentarzu. Musiałyby objąć, jak opisywaliśmy to wówczas, interwencyjną wycinkę nadmiernie rozrosłych drzew i krzewów – przekazał nam kierownik Wira.

Kolejne pismo w podobnej sprawie instytucja skierowała – tym razem do parafii w Buśnie i do urzędu gminy - w maju 2025 roku. 

- Była to odpowiedź na zapytanie w sprawie zakresu prac porządkowych na cmentarzu. Poinformowaliśmy wówczas, że ze względu na formę ochrony cmentarza (obiekt niewpisany do rejestru, włączony wyłącznie do wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków), prace pielęgnacyjne przy zieleni można prowadzić po uzyskaniu zezwolenia wójta gminy. Ponadto należy przestrzegać kilku warunków. Chodzi o zachowanie szpaleru drzew i krzewów w obwodzie cmentarza, uzupełnienie nasadzeń szpalerowych w miejscu braku historycznej zieleni, zachowanie wybranej części drzew wewnątrz obszaru cmentarza (wyselekcjonowanie gatunków szlachetnych, jak klon, lipa czy grab), które pozwolą ocienić teren cmentarza i zabezpieczyć jego obszar przed rozrostem gatunków inwazyjnych – podkreślił w przekazanej nam informacji Wira.

Instytucja wychodzi z założenia, że ze względu na swoje walory, cmentarz powinien być utrzymany w historycznym układzie kompozycyjnym oraz porządku. 

- Konieczne jest jednak zapewnienie regularnego wykaszania zamosiewów i zakrzaczeń albo utrzymanie parkowego charakteru (pozostawienie części drzew i krzewów). Bez szczegółowego projektu docelowego zagospodarowania cmentarza wycinkę wszystkich drzew i krzewów należy ocenić negatywnie, gdyż przy braku regularnej pielęgnacji doprowadzi to do zarastania cmentarza gatunkami inwazyjnymi. Ocena stanu zachowania cmentarza prawosławnego planowana jest w marcu/kwietniu 2026 roku – poinformował nas kierownik Wira.

Sytuacja jest dosyć jasna także dla proboszcza prawosławnej parafii św. Jana Teologa w Chełmie, ks. prot. dr. Jarosława Szczura.

- Działką, na której znajdują się groby prawosławne, administruje parafia rzymskokatolicka w Buśnie. Podobna sytuacja ma miejsce na zabytkowym cmentarzu prawosławnym na Górce Chełmskiej, gdzie nagrobkami - choć prawosławnymi - opiekuje się parafia rzymskokatolicka pw. Narodzenia NMP, będąca właścicielem działki. Jako parafia prawosławna w Chełmie posiadamy na stanie 30 nekropolii. W pierwszej kolejności zajmujemy się opieką nad czynnymi cmentarzami. Jako niewielka wspólnota wiernych kompleksowo zadbaliśmy o cmentarz prawosławny w Brzeźnie - nowe ogrodzenie, pielęgnacja drzewostanu. Jesteśmy otwarci na rozmowy na temat uporządkowania cmentarza bądź działań, które pozwolą na zmianę stanu rzeczy w Buśnie – zapewnił nas ks. dr Szczur.

Ks. Rawlik poinformował nas, że w tej chwili udało się już wykosić część krzewów i samosiejki, jakie występowały przy głównym wejściu na cmentarz. 

Czytaj także:

• Gm. Kamień. Samorządowcy proszą o to, by otworzyć serca. Pomocy potrzebują mieszkańcy Andrzejowa

• Chełm. Walczą z wodą i z nadzieją spoglądają w stronę instytucji. Działkowicze z ROD "Plon" mają nie lada zgryz

• Gm. Białopole. Tak będą wyglądały nowe przestrzenie do rekreacji. Władze zdradziły szczegóły

• Gm. Białopole. Wykorzystują mrozy, by przygotować się na lato. Chcą stworzyć przestrzeń do rekreacji