Gm. Sawin. Średniowieczny zabytek leżał na powierzchni ziemi

Enkolpion (gr.) czy też inaczej pektorał (łac.) to rodzaj pojemnika, który mógł przybierać różne formy. Ten odnaleziony w Sawinie to krzyż, który składa się z dwu części, awersu i rewersu. Złączone razem tworzą rodzaj pudełeczka. 

Noszone przez chrześcijan enkolpiony przybierały różne formy: krzyża, ryby, serca, kotwicy. Te w kształcie w kształcie krzyża nosili najczęściej cesarze lub dostojnicy kościelni. Były one zarówno znakiem dystynkcji, jak i formą wyznania wiary, prośbą o opiekę i ochronę przed złem, upamiętniały również chrzest lub pielgrzymkę do Ziemi Świętej. Średniowiecze to w Europie okres odbywania częstych pielgrzymek do miejsc kultu. Do tych najczęściej odwiedzanych należały m.in. sanktuarium św. Michała Archanioła na Mont Saint-Michel we Francji, bazylika Świętej Marii Magdaleny w Vézelay (Francja), Santiago de Compostela w Hiszpanii, a w Polsce Sanktuarium Relikwii Drzewa Krzyża Świętego.

- Do Delegatury WUOZ w Chełmie trafił taki właśnie niezwykle interesujący egzemplarz, odnaleziony przypadkowo na terenie gminy Sawin przez jednego z jej mieszkańców. Jest to relikwiarz reliefowy dwuczęściowy w kształcie krzyża łacińskiego (jego wysokość jest nieznacznie większa niż rozpiętość ramion poprzecznych). Krzyż można otwierać. Odlany został z z brązu, a pierwotnie był dodatkowo pozłacany, na co wskazują zachowane ślady złoceń. Zachowało się również ucho do zawieszania w kształcie prostopadłościanu ze ściętymi narożnikami – wyjaśnia Paweł Wira, kierownik delegatury. 

Specjaliści stwierdzają, że zakończenia ramion krzyża – relikwiarza są zaokrąglone – uformowane w kształcie medalionów z charakterystycznymi guzkami, które podkreślają przejście ramion w medaliony. Na awersie enkolpionu znajduje się doskonale czytelne, wykonane w formie płaskiego rytu przedstawienie Chrystusa Ukrzyżowanego z widocznym krzyżem (krzyż równoramienny nad głową Chrystusa, w miejscu titulusa, belka poprzeczna na dole). Postać ma wyprostowane nogi, stopy obok siebie, przepaskę biodrową sięgającą do kolan.

- Na rewersie natomiast, w centralnej części, wyobrażono, również w formie rytu, krzyż prawosławny o ramionach lekko rozszerzających się ku zakończeniom oraz napisy: na belce pionowej НИКА (gr. NIKA – Zwycięzca/Zwycięża), natomiast na belce poprzecznej: od lewej do prawej monogram IC XC (gr. Iesous Christos – Jezus Chrystus) - dodaje Wira.

Badacze zauważają, że wiele enkolpionów, wykonywanych w różnych warsztatach i odmiennych typologicznie, ma napisy ryte „w lustrzanym odbiciu”, tak, jak na prezentowanym obiekcie: ИНKA zamiast НИКА. Taka forma zapisu, nosząca treść sakralną, miała wzmacniać funkcję ochronną relikwiarza. 

- Na tym etapie nie możemy niestety zdradzić, kto i w jakich okolicznościach odnalazł ten przedmiot, uczynimy to w stosownym czasie – zapewnia kierownik Wira.